Periyodik Kontrol Nedir? İşletmeler İçin Yasal Zorunluluk Rehberi
Periyodik kontrol; iş ekipmanlarının yetkin mühendislerce belirli aralıklarla muayene, ölçüm ve deneylerle denetlenip raporlanmasıdır. Bu rehberde yasal dayanağı, ekipman bazında periyotları, kontrolün kapsamını ve raporun neden kritik belge olduğunu adım adım bulacaksınız.
Periyodik kontrol, iş yerinizdeki makine, ekipman ve tesisatların belirli aralıklarla zorunlu olarak denetlenmesi sürecidir: yetkin muayene mühendisleri tarafından görsel muayene, ölçüm, fonksiyon deneyi ve gerekirse tahribatsız testlerle incelenir; sonuçlar limit değerlerle karşılaştırılıp imzalı bir rapora bağlanır. Amaç arızayı kaza olmadan önce yakalamak, can güvenliğini korumak ve yasal yükümlülüğü belgeyle yerine getirmektir. Kapsamın tamamını periyodik kontrol hizmetlerimiz altında bulabilirsiniz.
Periyodik Kontrol Neden Yasal Zorunluluktur?
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverene iş ekipmanlarının periyodik kontrol, bakım, ölçüm ve testlerini yaptırma ve sonuçlarını belgeleme yükümlülüğü getirir. Bu yükümlülüğün yöntemi ve aralıkları İş Ekipmanlarının Kullanımında İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği ile ilgili standartlarda tanımlıdır. Eksik kontrol; idari para cezası, kaza anında ağırlaşan hukuki sorumluluk ve sigorta süreçlerinde tazminat riski üretir.
Mevzuat veya ilgili standart farklı bir süre belirtmedikçe kontrol aralığı bir yılı aşamaz. Basınçlı kaplarda deney işletme basıncının 1,5 katı ile yapılır; raf sistemlerinde TS EN 15635 yıllık ekspertiz yanında aylık kullanıcı gözlemi ister. Üretici kılavuzu daha kısa süre veriyorsa en dar periyot esastır.
Hangi Ekipmanlar Kapsamda, Ne Sıklıkla?
| Ekipman / Tesisat | Periyot | Dayanak |
|---|---|---|
| Basınçlı kaplar, kazanlar | Yılda 1 (deney 1,5x basınç) | İş Ekipmanları Yönetmeliği, Kazan Şartnamesi |
| Vinç, forklift, caraskal, transpalet | Yılda 1 | Yönetmelik EK-III, TS EN 13001 |
| Elektrik tesisatı, topraklama, RCD | Yılda 1 | Elektrik İç Tesisleri / Topraklamalar Yönetmeliği |
| Yangın söndürme-algılama sistemleri | Yılda 1 (+ aylık göz) | Binaların Yangından Korunması Yönetmeliği, TS EN 54 |
| Raf sistemleri | Yılda 1 ekspertiz + aylık gözlem | TS EN 15635 / 15512 |
| Makine ve tezgâhlar | Yılda 1 | Makine Emniyeti, TS EN ISO 12100 |
| İş makineleri | Yılda 1 | İş Ekipmanları Yönetmeliği, TS EN 474 |
Kontrol Sırasında Ne Yapılır?
- Görsel muayene: korozyon, çatlak, deformasyon, eksik-gevşek bağlantı, koruyucu donanım bütünlüğü.
- Ölçüm ve deney: kalınlık (UT), izolasyon-topraklama sürekliliği, temas direnci, fren ve emniyet armatürü açma basınçları, yük altında termal tarama.
- Fonksiyon testi: acil stop, ışık perdesi, limit şalterleri, otomasyon-kilitleme zinciri.
- Raporlama: bulgu seviyeli imzalı rapor, giderme önerisi ve sonraki kontrol için referans taban.
Rapor Neden Kritik Belgedir?
Periyodik kontrol raporu; Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı denetimlerinde, SGK kaza incelemelerinde, mahkemelerde ve sigorta eksperliklerinde istenen resmi mühendislik dokümanıdır. Yönetmeliğe göre ekipmanın hizmet ömrü boyunca ve kullanım dışı kaldıktan sonra en az 5 yıl saklanmalıdır. Her rapor bir sonraki kontrolün kıyas tabanıdır: trend okuyan işletme arızayı satın almak yerine bakım planıyla yönetir. Ekipman grubunuza göre detaylı rehberler için basınçlı kap ve kaldırma makinesi kontrol sayfalarımızı inceleyebilirsiniz.
Yazar: KYF Test Mühendislik Ekibi • Son güncelleme: Eylül 2026