TR
Asidite Testi
İzolasyon yağında asidite (nötralizasyon sayısı) tayini: oksidasyon ve bozulma hızının ölçümü, yağ ömrü değerlendirmesi. Akredite yöntemle raporlu analiz.
Asidite testi, izolasyon yağında oksidasyon sonucu oluşan asidik bileşiklerin miktarını nötralizasyon sayısı (mg KOH/g) olarak tayin eder. Trafo yağı, çalışma sırasında oksijen, sıcaklık ve metal katalizör etkisiyle yavaş yavaş oksidasyona uğrar; bu süreçte karboksilik ve lakton tipi asitler üretilir. Asidite yükseldikçe yağın korozyon eğilimi, iletkenliği ve çamur (sludge) oluşturma potansiyeli artar — yani düşük baz gerilimi ve hızlanan kağıt bozulması bir sonraki adımdır. Bu yüzden asidite, yağın kimyasal yaşını gösteren ana göstergedir.
Yöntem
- Titrimetrik esas: Numune, çözücü (izopropanol-toluen karışımı) içinde çözdürülür ve standart potasyum hidroksit (KOH) çözeltisiyle titre edilir; dönüm noktası renk indikatörü (bromothymol blue) veya potansiyometrik okuma ile saptanır. Sonuç mg KOH/g cinsinden nötralizasyon sayısı olarak bildirilir.
- Standart: IEC 62021-1 (yağlarda asiditenin potansiyometrik tayini) ve eşdeğer ulusal standartlar uygulanır; numune miktarı ve çözücü oranı standarda göre sabitlenir.
- Kabul değerleri (pratik rehber): Kullanılmamış mineral yağ ≤0,01-0,02 mg KOH/g; işletmede ≤0,1 izlenebilir, 0,1-0,2 dikkat, >0,2 şartlandırma/değişim adayı sınıfı — üretici ve kullanıcı şartnameleri kesin sınırları belirler.
- İzleme sıklığı: Yıllık yağ paneliyle birlikte; inhibitörlü yağlarda inhibisyon tükenmesi asidite sıçramasıyla görünür olduğundan trend yorumu kritiktir.
Neden Önemli?
Yüksek asidite üç yolla hasar üretir: Bakır ve demir yüzeylerde aşındırma (metallate sabunları), selülozik kağıdın asit katalizli depolimerizasyonunun hızlanması ve oksidasyon ürünlerinin polimerleşerek tortu-çamur oluşturması. Çamur, soğutma kanallarını tıkayarak hotspot üretir; sabunlar ise izolasyon yüzeyinde birikerek kaçak akım yolları yaratır. Diğer bir deyişle asidite, tranfordaki termal ve dielektrik ömrünün ortak değişkenidir. Nem ile birlikte yüksek asidite, kağıt yaşlanmasının en yıkıcı kombinasyonudur.
Sık Karşılaşılan Tablolar
Uygulamada üç tipik tablo görülür: (1) Genç trafoda anormal hızlı asidite artışı — hava sızıntısı (nefeslik arızası), konservatör membran çatlağı veya yanlış yağ dolumu araştırılır; (2) Yaşlı trafoda yavaş tırmanış — inhibitör tükenmesi ve normal oksidasyon kabul edilir, rejenarasyon ekonomisi sorgulanır; (3) Anlık sıçrama — aşırı ısınma olayı veya ark sonrası karbonlu asit-produkt birikimi şüphesiyle DGA (Çözünmüş Gaz Analizi) hemen devreye alınır. Her tabloda Furans bileşik analizi kağıt polimerizasyon derecesini tamamlayıcı veri olarak verir; işletme kararları (yağ değişimi, rejenerasyon, kullanım ömrü uzatımı) bu bütünleşik veri setiyle ekonomik biçimde kurulur.
Yönetilebilir Olduğu Nokta
Asidite artışı geri döndürülebilir bir süreçtir: rejenarasyon (Fuller toprak, moleküler eleme, vakum kurutma) asit ve polar bozunma ürünlerini alır; inhibitör takviyesi (ör. DBPC) oksidasyon hızını yeniden düşürür. Hangi müdahalenin ekonomik olduğuna, asidite düzeyi ile baz-nem-furan sonuçlarının birlikte değerlendirilmesi karar verir. Test; 6331 sayılı Kanun ve Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği yükümlülükleri kapsamındaki periyodik test planının parçasıdır. Sonuçlar akredite laboratuvar raporuna bağlanır; panelin kalanı için İzolasyon Yağ Testi, Dielektrik Dayanım ve Yoğunluk sayfalarımızı inceleyebilir, program için bize ulaşabilirsiniz.
Asidite Testi Hakkında SSS
Toplam asit numarası (TAN, mgKOH/g), yağdaki asidik bozunma ürünlerinin miktarını verir; oksidasyon ile artar. Yükselen asidite, yağın yaşlandığını, çamur (sludge) ve korozyif ürün biriktirdiğini gösterir. Bu durum yalıtımı zayıflatır, soğutma-yüzeylerini kaplar ve metalleri korozyona açar; bu yüzden nem-delinme-furan ile birlikte yağın kimyasal yaş göstergesidir.
TAN, potansiyometrik-titrimetrik yöntemle ilgili ASTM/IEC standardına göre belirlenir; numune temiz-orta-sıcaklık koşullunda hazırlanır. Değer tek başına değil, geçmiş yıllarla trend olarak ve dielektrik-su-parçacık-DGA ile birlikte yorumlanır. Ani yükseliş, yüksek çalışma sıcaklığı, hava teması (soluma-conta) veya oksidasyon inhibitörü tükenmesi ile ilişkilendirilir.
Eşik, yağ tipine ve işletme koşullarına göre verilir; üretici-standard limiti aşan yükseliş, yağ rejenerasyonu (filtreleme-kurutma) veya değişimi ister. Çok yüksek asidite ve biriken çamur varsa yıkama-değişim gerekebilir. Amaç, asidite çan eğrisinin dikleştiği noktada (katalitik bozunma öncesi) müdahale etmektir; geç kalınırsa selüloz ve metal hasarı kalıcılaşır.
Yüksek TAN ile eşzamanlı artan nem, düşen delinme dayanımı, yükselen furan ve bozuk DGA gazları; aktif arıza-yaşlanma kombinasyonunu gösterir ve önceliği yükseltir. Bu durumda yağ işleme-soğutma temizliği-gerekirse devreye alma doğrulaması planlanır. Kontrollerde conta-solunga-inhibitör durumu da incelenir; önleyici bakım olarak hava-kimyasal teması azaltılır. Rapor, TAN trendini giderme önerisiyle sunar.