TR
Çözünmüş Su Analizi
Trafo yağında çözünmüş gaz analizi (DGA): hidrojen, metan, asetilen ve CO tayini; arıza sınıflandırması ve bakım önerisi. Akredite laboratuvar raporu.
Çözünmüş gaz analizi (DGA), izolasyon yağına geçmiş gazların (hidrojen, metan, etan, etilen, asetilen, karbon monoksit ve karbondioksit) gaz kromatografisi ile tayin edilip yorumlanmasıdır. Yağ içindeki gazlar, transformatörün dahili durumunun parmak izidir: normal yaşlanma, aşırı ısınma, deşarj veya kısmi boşalma arızaları her gaz setinde farklı oranlar oluşturur. DGA, planlı bakımın en değerli tek aracı sayılır; erken uyarı penceresi haftalar-aylar öncesine kadar uzayabilir.
Örneklemeye Özel Disiplin
- Gaz kaçağını önlemek için şırınga (siring) tipi veya özel metal-kapaklı şişeler kullanılır; numune alınırken yağın havayla teması engellenir.
- Alım noktası ekipmanın alt musluğu, taşımada ısı ve titreşim kontrolü ile teslim süresi kritik; gecikme gaz kaybına ve sahte düşük sonuca yol açar.
- Alım koşulları (yük, sıcaklık) tutanağa işlenir; trend karşılaştırması aynı nokta-koşul zincirinden yapılmalıdır.
Yorumlama Yöntemleri
Ham gaz ppm değerlerinin ötesinde, gaz oranları arıza tipini sınıflandırır. Tipik işaretler: hidrojen artışı enerji kesici çalışma veya kısmi deşarj, asetilen yüksek sıcaklık ark (ör. sarım teması), etilen-etan ısıl bozulma eğilimi, CO-CO₂ selüloz kâğıt parçalanması. Yorumda Rogers oran yöntemi ve Duval üçgeni kullanılır; gazların toplamı ve değişim hızı arıza şiddeti (energetic/incipient) ile sınır aşımını belirler. Eşik aşımı veya yükselen trend, de-enerjize etme kararı veya planlı duruş iç test gerektirir. Yaşlı trafolarda sarım izolasyon testi (Yalıtım ve İzolasyon Testleri) ile DGA birlikte okunur. Ayrıca kesicili ünitelerde açma-kapama mekanizmasının yarattığı ark, hidrojen seviyesini tabii olarak yükseltir; bu işletme kaynaklı artış ile arıza kaynaklı artışın ayrımı, gazların artış hızı ve etilen/asetilen dengesi üzerinden yapılır. Yanlış sınıflandırma gereksiz duruşa veya kaçırılmış arızaya yol açabileceğinden, yorum mutlaka geçmiş ölçüm serisi ve ekipman çalışma geçmişi ile birlikte yapılmalıdır.
Mevzuat ve Standartlar
DGA, Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği bakım yükümlülüğü kapsamındaki yağ analizi panelinin bir parçasıdır. Teknik referans; yorum kılavuzu IEC 60599 (gaz-trend değerlendirme sınırları) ve örneklemeyi düzenleyen IEC 60567 / IEC 60475'dir. Laboratuvar cihazları gaz kromatografı olup kalibrasyon izlidir; kritik ekipmanlarda sonuç, akredite analiz ve mühendis değerlendirmesiyle imzalanır. Öneri: periyot 6-12 ay; trend yakalanmış trafoda interval 1-3 aya düşürülür.
Sonuç
Rapor, gaz konsantrasyonlarını, oran sınıflandırmasını, üçgen diyagramını ve bakım aksiyon önerisini içerir; önceki sonuçlarla trend tablosu eklenir. DGA'nın en büyük değeri, ekipman enerjisi kesilmeden durum hakkında fikir vermesidir: bir arıza haberi geldiğinde müdahalenin aciliyeti (hemen de-enerjize etme, yük kısıtı, izleme sıklığının artırılması) gazların türü ve artış hızından okunur. Böylece beklenmedik patlama-kırılma arızaları yerine planlı ve kontrollü devreye alma yaşanır; sigorta ve enerji sürekliliği açısından da doğrudan kazanca dönüşür. Bu analiz Trafo Test ve Analizleri ve İzolasyon Yağ Testi paneli altındadır; diğer parametrelerde Dielektrik Dayanım ve Yağ Kaçak Kontrolü sayfalarımıza göz atabilir, envanterinize özel program için bize ulaşabilirsiniz.
Çözünmüş Su Analizi Hakkında SSS
Nem, yağın dielektrik dayanımını düşürmesinin ötesinde, yalıtım kağıdının polimerizasyonunu hızlandırarak selüloz mukavemetini kalıcı zayıflatır. Kağıttaki su, yağdakinden kat kat daha zararlıdır ve kurutma ile ancak geri döndürülebilir. Çözünmüş su, sıcaklıkla doğru orantılı artar: yüksek sıcaklıkta çalışan trafoda yağ nemi, kağıt neminin habercisi olarak okunur; bu yüzden hem yağ hem hesap-kağıt nemi birlikte değerlendirilir.
Karl Fischer titrasyonu ile yağda çözünmüş su ppm (mg/kg) cinsinden ölçülür; sonuç numune sıcaklığı ve yağ tipi referansıyla verilir. Tamamlayıcı olarak kağıt polimerizasyon-durum tayini için furan analizi ve nem-izolasyon ilişkisi için tan δ (dielektrik kayıp) ölçülür. Örnekleme hava-kıraçsız, temsilî olmalıdır; aksi hâlde dış nem sonucu yükseltir.
Kabul eşikleri gerilim sınıfı-yaş ve çalışma sıcaklığına göre değişir; işletme yağında yükselen ppm nemeşlik ve düşen delinme dayanımı, kurutma işareti verir. Furan tayininde yükselen değerler selüloz bozunmasını, tan δ da nem-kirlilik ile yaşlanmayı gösterir. Amaç, kağıt nemi mukavemet eşiğine inmeden planlı vakumlu kurutma ile nemin alınması ve böylece trafo ömrünün korunmasıdır.
Vakumda sıcak kurutma (yağ ve kağıttan nem çekme), gerekirse yağ değişimi-filtreleme ve sızdırmazlık onarımı (konservatör-conta-nefes borusu-nem emici) planlanır. Kurutma sonrası doğrulama numunesi alınır; nem-temperature-furan eşikleri tekrar kontrol edilir. Nem kaynağı dışarıdan ise (kaçak-soluma) kök neden giderilmeden işlem geçicidir. Rapor, nem değeri-kurutma kararı-doğrulama zincirini trend olarak taşır.