Sapan

Sapan periyodik kontrolü, kaldırma makinesinin kancası ile yük arasına bağlanan tel halat sapan, tekstil (yassı) sling, zincir sapan ve mafsal-kanca-köş koruyucu gibi kaldırma aksesuarlarının; kopma belirtileri, aşınma-deformasyon ve etiket-sertifika bütünlüğü açısından yetkili mühendislerce en az yılda bir muayene edilmesidir. Sapan, yükün tek taşıyıcı bağlantısı olması ve sıkça hasar görmesine rağmen göz ardı edilmesi nedeniyle, kaldırma zincirinin en kritik ve en hafife alınan halkasıdır.

Sapan Çeşitleri ve Hasar Modları

• Tel halat sapan: Uçları kimp veya soketli; hasar modları: kopan tel, ezilme, kesit kaybı, pas ve kimp bölgesinde açılma.
• Tekstil (yassı) sling: Polyester/poliamid kollar; hasar modları: kenar-yüzey kesik-aşınma, dikış ayrılması, UV ve kimyasal bozulma, etiket okunmazlığı.
• Zincir sapan: Kanca-bağlantı halkalı; hasar modları: halka aşınması, kalıcı uzama, çentik ve kancanın açılması.
• Aksesuarlar: Mafsal (shackle) pim dişlisi, kanca mandalı, dönel (swivel), köş koruyucu; vida dişinde eğim, pim bütünlüğü ve klavet boşluğu.

Periyodik Kontrol Kalemleri

• Görsel ve ölçümsel muayene: Her kolun uçtan uca, kancaların ve bağlantı noktalarının büyüteçle ve kalınlık-rehber ölçerle taranması; halatta atma-yerel ezilme, zincirde çap ölçümü (aşınma limiti %10), tekstilde kesik derinliği ve dikiş bütünlüğü.
• Etiket ve izlenebilirlik: WLL (çalışma yükü limiti) etiketinin okunur ve eşleşir olması; seri/lot numarası, sertifika ve önceki kontrol kayıtları; renksiz etiket veya eksik plaka = kullanımdan kaldırma.
• Kanca-mandal: Açılma ve deformasyon ölçümü, mandal yayı ve boşluğu; yük altında dönme serbestliği.
• Mafsal ve pim: Pim dişli bölgede çatlak, gövdede açıklık artışı, cıvata mafsal baş boşluğu; mafsalın çapraz (side-load) yükleme izleri.
• Tespit kararlılığı: Deformasyon şüpheli kolların işaretleme sonrası servise alınması ve değişim önerisi; aynı partiden diğerlerinin birlikte muayenesi.

Mevzuat ve Standartlar

İş Ekipmanları Yönetmeliği, kaldırma aksesuarlarının (sapan, kanca, mafsal) periyodik muayenesini en az yılda bir olarak, ağır çalışma koşullarında ise daha sık olarak öngörür; manyetik kaldırıcılar gibi bazı aksesuarlarda süre kısalır. Teknik referanslar; çelik halat sapanlar için TS EN 13414-3, tekstil slingler için TS EN 1492-1/2, alaşimli çelik zincir sapanlar için TS EN 818-4 serisi, mafsal ve kanca için TS EN 1677 serisidir. Her aksesuar, uygunluk beyanı ve çalışma limit tablosu (kullanım açısı çarpanları) ile birlikte değerlendirilir; açı arttıkça kol kapasitesinin düştüğü operatör eğitiminde vurgulanır.

Riskler ve İşletme Önerileri

Düşen yük kazalarında sapan hasarı başrol oynar: kopan bir kol, ani şokla diğerlerini zincirler. Bu yüzden etiketi kopmuş, boyası sıyrılmış "kullanılan bilinmeyen" slingler derhal envanterden çıkarılmalıdır. Köşeli yüklerde koruyucu olmadan sling kullanımı, kesiti zayıflatan en yaygın saha hatasıdır; köş koruyucu veya geniş bant uygulamak şarttır. Tel halat sapanın sıcak metal sıçraması veya kimyasal teması, görünür hasar olmasa da mukavemet düşürür — maruz kalan kollar değiştirilmelidir. Mafsalların çapraz (side-load) yüklenmesi pim çıkmasına yol açar. Kontrol sonrası uygun ekipmana yeşil renk işareti, uygunsuz olana kırmızı etiket uygulanmalı ve imha tutanağı bağlanmalıdır.

Sonuç

Muayene sonunda sapanların uygunluk/uygunsuzluk listesi ve imha önerileriyle imzalı periyodik kontrol raporu sunulur. Sapan kontrolleri Kaldırma ve İletme Makineleri hizmetimizdedir. Kaldırma iş ekipmanlarında Caraskal ve Manyetik Kaldırıcı sayfalarımızı inceleyebilir, toplu envanter kontrolü için bize ulaşabilirsiniz.