Freze Tezgahları

Freze tezgâhı periyodik kontrolü, dik ve yatay frezelerde dönen kesici takım (paret, uç takımlar) ile iş tablası üzerindeki parçanın talaş kaldırarak işlenmesi sırasında koruyucu ve emniyet donanımlarının yetkili mühendislerce yılda en az bir kez denetlenmesidir. Kontrol; takılan mil koruması, tabla freni, soğutma-tahliye bütünlüğü, elektrik-otomasyon ve acil durdurma zincirini kapsar. Freze kazaları, elin kesiciye teması ile kopan parça-talaş fırlatma (projectile) iki ana modda yoğunlaşır.

Kritik Güvenlik Organları

• Mil ve koruma kapağı: Otomatik-denge kapaklı (spring-loaded) mill guard, ayarlanabilir kılavuz kapak; koruma olmadan işlem yasağı ve kapak bütünlüğü.
• Takım bağlama ve boşluk: Kollet-kavrama-somun sağlamlığı; takımda radyal-eksenel boşluk ölçümü (saat) — aşırı boşlukta kopma riski; devir ile takım çapı uyumu (maks rpm etiketi).
• İş parçası bağlama: Mengene-T-slot-cıvata kilitleme; tutucu plaka çenelerinin aşınması; parça takımı (setup) çıkması riski.
• Tabla hareketleri: Manuel ve otomatik ilerlemenin ayrımı; tabla freni, geri sarım (reversing) kilidi; eksen limit switchleri ve son sınır tamponları.
• Soğutma ve tahliye: Soğutucu sıvı püskürtme-splash perdesi, talaş konveyörü sıkışma noktaları, tank hijyeni (yağ sisi, mikrobiyal).

Periyodik Test ve Ölçümler

• Interlock/muhafaza fonksiyon testleri (TS EN ISO 14119/14120); kapak açıkken mil dönmesi engeli ve durma süresi.
• Acil stop zinciri: mil (spindle) ve eksen duruş davranışı, frenleme süresi; enerji kesiminde tabla tutması (sarkma yok).
• Elektrik: TS EN 60204-1; topraklama-izolasyon, kaçak akım; pano-işlem kabini IP, termal izleme; kablo zincir aşınması.
• Mekanik: mill-vida yatakları boşluk, kayış-gerginlik ve koruma kapağı, redüktör seviye; titreşim ve anormal ses taraması.
• İş sağlığı: yağ sisi çekme debisi, ses seviyesi, aydınlatma; kesici-çapak sıçramasına karşı yüz siperi politikası; çelik burunlu ayakkabı ve eldiven kuralları (dönen organa eldiven yasağı).

Mevzuat ve Standartlar

Frezeler, İş Ekipmanları Yönetmeliği ve 6331 sayılı Kanun'un bakım-test yükümlülüğü gereği yılda en az bir kez periyodik kontrole tabidir. Teknik referans; genel takım tezgâhı güvenliği TS EN 1729-1, freze ve dişli işleme makineleri için TS EN ISO 16089 (mill and drilling family approaches), makine elektrinde TS EN 60204-1, koruma-kilitlerde TS EN ISO 14119/14120 ve risk prensiplerinde TS EN ISO 12100'dür. CNC freze hücrelerinde robot/çevirici-entegrasyon varsa ilgili robot güvenliği standartları da kontrol kapsamına alınır.

Riskler, Öneriler ve Sonuç

En sık saha hatası, ince işleme "görünmesin" diye mil kapağının çıkarılması ve el ile parça temizliğinin dönen mil çevresinde yapılmasıdır. Ayrıca kolletsiz/hasarlı takım bağlama ve etiket-rpm aşımı (büyük çaplı takım yüksek devir) kopma üretir. İşletmeye: takım bağlama sonrası saat ölçümü, kesme parametre kartı (devir-ilerleme), mil korumasız işlem yasağı ve her vardiya mil freni testi önerilir. Kontrol sonunda ölçüm ve bulgularla imzalı periyodik kontrol raporu sunulur. Freze kontrolleri Makine ve Tezgâhlar hizmetimizdedir. Benzer tezgâhlarda Torna, CNC İşleme ve Matkap sayfalarımızı inceleyebilir, programınız için bize ulaşabilirsiniz.