TR
Yoğunluk Testi
İzolasyon yağının yoğunluk testi: yağ tipi, bozulma ve kontaminasyon araştırması. Standart yöntemlerle akredite ölçüm ve imzalı değerlendirme.
Yoğunluk testi, izolasyon yağının belirli bir referans sıcaklıktaki (genelde 15°C veya 20°C) birim hacim kütlesinin ölçülmesidir. Basit bir fiziksel parametre gibi görünmesine karşın yağ yoğunluğu; baz yağın tipini, oksidasyon ürünlerinin birikimini, çözücü-kontaminant karışmasını (ör. temizlik kalıntısı) ve ester bazlı yağlarda su-alkol etkileşimini araştırmada bir ön eleme aracıdır. Yeni mineral izolasyon yağlarında yoğunluk tipik olarak 0,85-0,90 kg/m³ bandındadır; üretici değeriyle sapma, numune karışımı veya bozulma şüphesi üretir.
Yöntem ve Ölçüm Disiplini
- Ölçüm; piknometre (yoğunluk kabı) veya dijital yoğunluk ölçer (oscillating U-tube) ile yapılır. Sonuç, sıcaklık kompanzasyonu ile referans sıcaklığa indirgenir.
- Numune temiz ve kurutulmuş kaplarda alınır; hava kabarcığı ve karışmamış yağ homojenliği ölçüm öncesi kontrol edilir.
- Tek ölçüm yerine geçmiş değerlerle (ve varsa önceki parti numunesiyle) karşılaştırma esastır; viskozite ve kırılma indisi (refractive index) ile birlikte okunur.
- Ekipman yağında filtreleme-kurutma sonrası değişim (ör. ester-su ayrışması) yoğunluk kaymasını doğurur; bu yüzden bakım sonrası tekrar ölçümü de programa bağlanır.
Yorumlama
Yoğunluk sapması tek başına arıza teşhisi değildir; ancak panel içindeki diğer sonuçlarla birlikte ipucu üretir: yükselen yoğunlukla artan asidite oksidasyon birikimine; düşen değer çözücü veya gaz kabarcığına işaret edebilir. Ester yağlarında su varlığı ve hidroliz eğilimi ayrıca nem tayini ile birleştirilir (kavramsal olarak Çözünmüş Su/Gaz Analizi yaklaşımıyla). Bu yüzden test; İzolasyon Yağ Testi paneli içinde ve Dielektrik Dayanım sonuçlarıyla birlikte yorumlanır. Panelin tamamı (baz, nem, asidite, DGA, yoğunluk, kırılma indisi) tek numune üzerinden yürütüldüğünde, tekrar eden alım hataları ve maliyet de ortadan kalkar; işletme için hem veri tutarlılığı hem bütçe disipleni sağlanır.
Mevzuat ve Standartlar
Test, 6331 sayılı Kanun ile Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği'nin bakım-test yükümlülüğüne bağlı yağ paneli kapsamındadır. Yöntem referansları; mineral yağlarda yoğunluk deneyi ASTM D4052 / IP 357 (oscillating U-tube), piknometrik yöntem ve ilgili TS EN iz düşümleri, yağ muayenesi IEC 60422, kabul-trend kriterleri üretici şartnamesi ile IEC 61125 yaklaşımıdır. Sonuçlar akredite laboratuvar tarafından raporlanır ve işletme dosyasına işlenir.
Sonuç
Raporda ölçüm değeri, referans sıcaklık kompanzasyonu, üretici bandı ve önceki trend karşılaştırması ile birlikte uygunluk/yorum notu yer alır. Yoğunluk, yağ değişimi yapılan trafolarda "doğru yağ dolumu" doğrulamasının da hızlı yoludur: farklı tipte veya karışık yağ dolumu yoğunluk kaymasından yakalanabilir; karışım yasaklanmış yağ tiplerinde (ör. inhibe edilmemiş inhibited olmayan) işletme riski doğurur. Bu yüzden dolum-yağ değişimi sonrası ölçüm, kabul prosedürünün standart adımıdır. Yoğunluk testi Trafo Test ve Analizleri grubumuzun yağ paneli kalemidir; kalem setinizi oluşturmak ve periyot planı kurmak için iletişim sayfamızdan uzman ekibimize ulaşabilirsiniz.
Yoğunluk Testi Hakkında SSS
Yoğunluk (ve ilişkili viskozite), yağ tipinin doğrulanması, karışım-yanlış yağ-ayrışma tespiti, soğutma-dolaşım davranışı ve bozunma-kirlilik eğilimi için ölçülür. Değer sıcaklığa güçlü bağımlıdır; bu yüzden ölçüm referans sıcaklığa (genelde 20 °C) düzeltilip raporlanır. Tek başına bozunmayı kesinleştirmese de nem-asidite-parçacıkla birlikte tablo içinde yorumlandığında yağın kimyasal durumunu tamamlar.
Dijital yoğunluk ölçer (hidrometre-oscillator) veya viskozite banyosu ile sıcaklık kontrollü yapılır; sonuç ilgili ASTM/IEC yağ test standartlarına göre verilir. Ölçüm öncesi örnek homojen-ortam-sıcaklık-denge hâline getirilir; hava kabarcığı giderilir. Aynı yağ serisinde sıcaklık-düzeltilmiş yoğunluk-viskozite takibi, oksidasyon-çamur (sludge) oluşumu ve yanlış ikmal gibi durumları erken gösterir.
Beklenen aralıktan sapma; yanlış yağ-ikmal, karışım, ağır oksidasyon-bozunma veya kir-süspansiyon işaretçisi olabilir. Nem ve asidite ile eşzamanlı değişim, bozunmayı güçlendirir. Özellikle viskozite artışı soğutma-verimini düşürür ve termal Hot-spot\u artırır. Bu bulgu, yağ değişimi-yıkama kararı ve soğutma sistemi kontrolu için girdi oluşturur.
Yoğunluk-viskozite, delinme-dayanım, nem, asidite, furan ve DGA ile birlikte okunduğunda yağın hem elektriksel hem kimyasal termal sağlığı çıkar. Örneğin yüksek viskozite-düşük delinme-yüksek nem bir arada ise kurutma-filtreleme-soğutma bakımı önerilir. Rapor, sıcaklık düzeltmeli değerleri limit tablosuyla verip sonraki yılın kıyas tabanına işler; tek ölçüm yerine eğilim esas alınır.