TR
Mekanik, Hidrolik ve Pnömatik Pres Kontrolü
Mekanik, hidrolik ve pnömatik preslerin periyodik kontrolü: iki-el kumanda, ışık bariyeri, fren ve emniyet devresi muayenesi. Yetkili mühendis, imzalı rapor.
Pres periyodik kontrolü, sac ve metal parçaların kalıpla şekillendirilmesinde kullanılan mekanik (krank), hidrolik ve pnömatik preslerin; operatör eli kalıp bölgesinde iken şut (darbe) yapmasını engelleyen kumanda-koruma sistemleri, fren ve hareketi kesme donanımı, kalıp bağlama ve aşırı yük emniyetleri ile elektrik kontrol zincirinin yetkili mühendislerce yılda en az bir test edilmesidir. Pres kazaları, iş görenini kaybı (el-parmak) açısından en ağır sonuçlu makine grubudur.
Pres Tiplerine Özgü Kritik Organlar
- Mekanik (krank/excentric) pres: Tam ve yarım ayar (full/part revolution) modu doğrulaması; fren-monitör ünitesi; kavrama-bırakma valfi; kontrolsüz düşmeyi engelleyen denge tertibatı; kalıp bölgesinde ışık bariyeri veya iki-el kumanda (EN 692 kuralları).
- Hidrolik pres: Silindir sızıntısı ve basıncın bekletilme (sarkma) testi; aşırı yükten koruyan basınç sınırlayıcı ve emniyet valfleri; düşen üst tabla için hidrolik destek pimi (düzeneği), taşıma kapama.
- Pnömatik pres: İki-el mesafe ve zamanlama (simultaneite) kontrolü, anti-tie-down devre doğrulaması; hava basıncı düşümünde darbe yapmama davranışı; ses seviyesi.
Ortak Test ve Ölçüm Kalemleri
- Işık bariyeri / koruma alanı: Algılama ekseni, çözünürlüğü ve güvenlik mesafesinin operatör erişimine göre ölçümü (TS EN ISO 13855); müdahale (override) anahtarının kilitli kullanım durumu.
- İki-el kumanda: Basma simültane gecikme süresi (≤0,5 s tolerans sınırı), tek elde basılı kalma denemesi ile seri ateşlemesinin (anti-repeat) doğrulanması.
- Acil durdurma: Duruşturma süresi ve frenin şutu durdurma mesafesi; kaba hareket (inching/jog) modu sınırlaması.
- Koruyucu kapak ve interlock: Kalıp bölgesine erişimde hareketi kesme ve yeniden başlatma engeli; kapak sertliği ve mandal boşluğu.
- Elektrik: TS EN 60204-1 kapsamında topraklama, izolasyon, kaçak akım; pano ve kablo bütünlüğü; motor koruma ve PLC emniyet devresi.
- Mekanik: Volan-fren balata durumu, kavrama ayarı, titreşim; hidrolik sistemde basınç emniyet valfi (basınç ayarı) ve seviye kontrolü.
Mevzuat ve Standartlar
Presler; 6331 sayılı Kanun ve İş Ekipmanları Yönetmeliği'nin basınçlı/enerjili makine kuralları ile 2006/42/AT Makine Direktifi temelinde yılda en az bir periyodik kontrole tabidir. Teknik referanslar: mekanik preslerde TS EN 692, hidrolik-pnömatik soğuk şekillendirme preslerinde TS EN 12622, emniyet bariyer ve kilitlerinde TS EN ISO 14119/14120, iki-el kumandalarda TS EN 574, makine elektrinde TS EN 60204-1 ve genel prensipte TS EN ISO 12100'dür. Yönetmeliğe göre kontrol yetkili mühendislerce yapılır ve rapor, denetimde sunulmak üzere işyerinde bulundurulur.
Riskler, Öneriler ve Sonuç
En tehlikeli saha pratiği; seri çalışma veya hızlı çevrim için ışık bariyerinin susturulması ya da bypasslenmesidir; ayrıca yarım-ayar yerine tam-ayar modunun kullandırılmaması, fren monitörü devre dışı kaldığında şut düşmesi (slip slide) kazası üretir. Kontrolde bu müdahalelerin izleri aranır ve bulunursa kritik uygunsuzluk yazılır. İşletmeye; kalıp değişimi sırasında LOTO, ayar (setup) modunda hız düşürme ve her vardiyada bariyer test kurası (test çubuğu) ile fonksiyon doğrulaması önerilir. Muayene sonunda fren-kumanda-koruma zincirinin ölçüm sonuçlarıyla imzalı rapor sunulur. Presler Makine ve Tezgâhların Periyodik Kontrolü grubumuzdadır; ilgili olarak Abkant Pres ve Giyotin Makas sayfalarımıza göz atabilir, program için bize ulaşabilirsiniz.
Pres Periyodik Kontrolü Hakkında SSS
Pres, kalıp-aralığında yüksek kuvvetle çalışan ve strokunu hızlı kapatan bir makinedir; operatör eli-bedeni kalıp alanında kaldığında ezilme-kesilme kazası saniyeler içinde oluşur. Mekanik preslerde fren-kavrama (clutch-brake) ve strok sonu durmama, hidrolik preslerde kaçak-aşırı basınç ve kontrolsüz inme başlıca tehlikelerdir. Bu yüzden TS EN 692 (mekanik presler) ve TS EN 12622 (hidrolik presler) koruma-kontrol gerekleri ağırlıklıdır.
Işık perdesi (type 4) müdahale test ve güvenlik mesafesi, iki-el kumanda basma-eşzamanlılık (avuç içi koruması), tek-darbe (single stroke) modu ve kalıp yakalama (die safety block), fren-test-valfi (brake monitor) ile düşme önleme, acil stop-mushroom durma süresi (stopping time monitor), kalıp bağlama-cıvata durumu, gergi-yay-kırık kontrolu; mekanik kısımda krank-biyel-kam-rot-play-fren balata aşınması, hidrolik tarafta emniyet valfi-silindir-conta-basınç şalterleri; elektrik panosu-topraklama-RCd ölçümü.
İş Ekipmanları Yönetmeliği uyarınca periyodik kontrol yılda bir (ağır-sürekli kullanımda kısaltılmış) yapılır; TS EN ISO 12100/TS EN 60204-1 kuralları ve makine-CE-risk değerlendirmesi referanstır. Kontrol; durma mesafesi ve fren zamanı ölçümü ile ışık-perde test tutanağını içerir. İşletme, her vardiya öncesi operatörün kalıp-stop-perde kontrolunu kayıt altına alır; yetkisiz-reçetesiz kalıp değişimi ve koruma-bypass-ı yasaktır.
Durma süresi-limit-üstü (fren kaçırıyor), brake-monitor-perde-entegrasyonu-devre-dışı, tek-darbe koruması yok, acil stop çalışmıyor, fren balata-aşınması-kalan-sıyrık, kalıp-çatlak-cıvata-gevşek veya hidrolik emniyet-valfi-devre-dışı: kırmızı etiket. Onarım-doğrulama (stop-time re-measurement) sonrası devreye alınır. Kalıp değiştirme-eğitimi ve LOTO (mekanik blokajlı) prosedürü, pres kazalarını önleyen idari katmandır; kayıtlar İSG dosyasına işlenir.